มูลนิธิวัคซีนเพื่อประชาชน ผนึกกำลังภาครัฐ ภาควิชาการ และภาคเอกชน เดินหน้าเสริมความรู้ให้กับประชาชนเพื่อป้องกันโรคปอดอักเสบ เดินหน้าป้องกันโรคปอดอักเสบ ผ่านเวทีเสวนาวิชาการ “Pneumonia Prevention Across the Life Course: Advancing Awareness and Vaccine Access การขับเคลื่อนความรู้ด้านสุขภาพเพื่อเพิ่มการเข้าถึงการป้องกันโรคปอดอักเสบ” เนื่องในสัปดาห์วันปอดอักเสบโลก ประจำปี 2569 มุ่งยกระดับความรู้เรื่องโรคและการป้องกัน พร้อมส่งเสริมการเข้าถึงวัคซีนอย่างเหมาะสม ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ เพื่อร่วมลดภาระโรคและส่งเสริมสุขภาพที่ดีในทุกช่วงวัยอย่างยั่งยืน
โรคปอดอักเสบเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับ 2 ของคนไทย และยังเป็นปัญหาสาธารณสุขสำคัญ ในปี 2569 พบผู้ป่วยสะสมสูงสุดในกลุ่มอายุ 50 ปีขึ้นไป มากกว่า 170,000 ราย รองลงมาคือเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี มากกว่า 50,000 ราย สะท้อนถึงภาระของโรคที่ครอบคลุมทั้งเด็กและผู้ใหญ่กลุ่มเสี่ยง โดยหนึ่งในเชื้อก่อโรคสำคัญคือ เชื้อนิวโมคอคคัส ซึ่งพบได้บริเวณโพรงจมูกและลำคอโดยไม่แสดงอาการ แต่สามารถก่อให้เกิดการติดเชื้อรุนแรง (IPD: Invasive Pneumococcal Disease) เช่น ปอดอักเสบ การติดเชื้อในกระแสเลือด และเยื่อหุ้มสมองอักเสบ สอดคล้องกับข้อมูลช่วงปี 2566–2568 พบผู้ป่วยโรคปอดอักเสบจากเชื้อนิวโมคอคคัสประมาณ 6,000–7,000 รายต่อปี1 จึงจำเป็นต้องเร่งสร้างความตระหนักรู้ถึงความเสี่ยงและส่งเสริมการป้องกันโรคปอดอักเสบนิวโมคอคคัสอย่างเหมาะสมทั้งในเด็กและผู้ใหญ่กลุ่มเสี่ยง
นพ.มานิต ธีระตันติกานนท์ ประธานมูลนิธิวัคซีนเพื่อประชาชน กล่าวว่า “โรคปอดอักเสบเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สามารถเกิดขึ้นได้กับคนทุกช่วงวัย และอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนและการเจ็บป่วยรุนแรง โดยเฉพาะจากเชื้อนิวโมคอคคัส นอกจากนี้ยังก่อให้เกิดโรคร้ายแรงอื่น ๆ เช่น โรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ และโรคติดเชื้อในกระแสเลือด ซึ่งอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ วัคซีนป้องกันโรคติดเชื้อนิวโมคอคคัส (PCV) จึงเป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยป้องกันการติดเชื้อและลดความเสี่ยงของการเจ็บป่วยรุนแรง แต่เราจะทำอย่างไรให้ประชาชนได้เข้าถึงวัคซีน และได้รับประโยชน์สูงสุด นี่จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่มูลนิธิวัคซีนเพื่อประชาชน และภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน ร่วมกันขับเคลื่อนโครงการในวันนี้ เราไม่ได้มุ่งเพียงให้ประชาชนรู้จักวัคซีน PCV มากขึ้นเท่านั้น แต่เราต้องการให้ความรู้กลายเป็นความเข้าใจ ความเข้าใจนำไปสู่ความเชื่อมั่น และความเชื่อมั่นนำไปสู่การป้องกันโรคด้วยวัคซีนอย่างเหมาะสม เวทีเสวนาในวันนี้จึงเป็นอีกก้าวสำคัญในการสร้างสังคมที่มีความรอบรู้ด้านวัคซีน มีทัศนคติที่ดีต่อการป้องกันโรค และตระหนักว่าการดูแลสุขภาพไม่ใช่เรื่องของคนใดคนหนึ่ง แต่เป็นความร่วมมือของทุกคนในสังคม”
ผนึกความร่วมมือทุกภาคส่วน ยกระดับการป้องกันโรคปอดอักเสบ
ดร.นพ.ยงเจือ เหล่าศิริถาวร ผู้อำนวยการกองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค กล่าวว่า “สถานการณ์โรคปอดอักเสบในประเทศไทยยังเป็นประเด็นที่ต้องเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง โดยตั้งแต่เดือนมกราคมจนถึงปัจจุบัน พบผู้ป่วยสะสมมากกว่า 300,000 ราย และเสียชีวิตกว่า 500 ราย โดยกลุ่มที่พบผู้ป่วยสูงสุด 2 อันดับแรกคือ ผู้ใหญ่อายุมากกว่า 50 ปี และเด็กเล็กอายุต่ำกว่า 5 ปี3 ทั้งนี้ โรคปอดอักเสบเกิดได้จากเชื้อหลายชนิด แต่เชื้อแบคทีเรียนิวโมค็อกคัสเป็นสาเหตุหลักของโรคปอดอักเสบทั้งในไทยและทั่วโลก2,4 โดยค่ารักษาโรคปอดอักเสบในโรงพยาบาลรัฐเฉลี่ยอยู่ที่ 26,000 – 91,000 บาท ต่อราย5 ดังนั้นการบรรจุวัคซีนป้องกันนิวโมค็อกคัส ชนิดคอนจูเกต (PCV) ในแผนงานสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของประเทศในปี 2569 ที่มีกำหนดเริ่มให้บริการในเดือนพฤศจิกายน 2569 นี้ จึงเป็นก้าวสำคัญในการเพิ่มโอกาสเข้าถึงวัคซีน ช่วยส่งเสริมให้เด็กสุขภาพแข็งแรง ลดภาระโรคและงบประมาณสำหรับค่ารักษาพยาบาล ด้วยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนเพื่อช่วยขับเคลื่อนการป้องกันโรคให้เกิดผลอย่างยั่งยืน”
พญ.สุเนตร ชื่นกิจมงคล รองผู้อำนวยการสถาบันวัคซีนแห่งชาติ กล่าวว่า “การที่ประเทศไทยได้บรรจุวัคซีน PCV ไว้ในชุดสิทธิประโยชน์ขั้นพื้นฐาน นับเป็นก้าวสำคัญของการป้องกันโรคในเด็กไทย ทำให้เด็กกลุ่มเป้าหมายสามารถเข้าถึงวัคซีนได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย และได้รับการปกป้องจากโรคตั้งแต่ช่วงวัยเริ่มต้นของชีวิต ทั้งนี้วัคซีนได้ผ่านการประเมินความปลอดภัยและยังมีระบบเฝ้าระวังเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ภายหลังได้รับวัคซีน นอกจากนี้ยังสามารถช่วยลดความเสี่ยงจากการติดเชื้อและการเจ็บป่วยรุนแรงได้ แม้วัคซีนอาจไม่สามารถป้องกันโรคได้ทั้งหมด แต่ก็เป็นหนึ่งในเครื่องมือสำคัญที่จะช่วยปกป้องสุขภาพของเด็ก ๆ จึงขอเชิญชวนคุณพ่อคุณแม่และผู้ปกครองพาบุตรหลานไปรับวัคซีน ตามเกณฑ์และช่วงอายุที่กำหนด ณ สถานพยาบาลใกล้บ้าน เพราะการป้องกันตั้งแต่วันนี้ คือการเพิ่มโอกาสให้เด็กเติบโตอย่างมีสุขภาพดี และลดความเสี่ยงจากโรคร้ายแรงที่อาจส่งผลกระทบต่อชีวิตในอนาคต”
นพ.กฤตวิทย์ เลิศอุตสาหกูล ที่ปรึกษาประธานเจ้าหน้าที่บริหาร ด้าน Health and Wellness Business บริษัท เมืองไทยประกันชีวิต จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า “ในฐานะผู้แทนจากคุณสาระ ล่ำซำ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร ผมยินดีเป็นอย่างยิ่งที่บริษัทฯ ได้สนับสนุนมูลนิธิวัคซีนเพื่อประชาชนและภาคีเครือข่าย จัดงานเสวนาเนื่องในสัปดาห์วันปอดอักเสบโลก ประจำปี 2569 เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงความรู้ด้านการป้องกันโรคปอดอักเสบและวัคซีนจากผู้เชี่ยวชาญ ช่วยสร้างความเข้าใจและนำไปปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนดูแลสุขภาพตนเองและครอบครัวอย่างเหมาะสมกับแต่ละช่วงวัย การสนับสนุนครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งของแนวทางLongevity ของเมืองไทยประกันชีวิต ที่มุ่งให้ชีวิตยืนยาวมาพร้อมสุขภาพที่ดีและความพร้อมทางการเงิน เราเชื่อว่าการเตรียมพร้อมควรเริ่มตั้งแต่วันที่ยังมีสุขภาพดี ทั้งการดูแลตัวเอง การป้องกันโรค และการวางแผนรองรับค่าใช้จ่ายในอนาคต บริษัทฯ จึงส่งเสริมความรู้ด้านสุขภาพ ควบคู่กับการพัฒนาความคุ้มครองและบริการตั้งแต่การส่งเสริมสุขภาพ การเข้าถึงการรักษา จนถึงการฟื้นฟู ผ่านความร่วมมือกับพันธมิตร เพื่อให้ลูกค้ามีความพร้อมใช้ชีวิตในทุกช่วงวัย ดูแลตัวเองและคนที่รักได้ และมีอิสระในการเลือกใช้ชีวิตเมื่ออายุเพิ่มขึ้น”
รู้เท่าทัน เข้าถึงการป้องกัน ลดเสี่ยงโรคปอดอักเสบ
สำหรับเวทีเสวนาวิชาการ “Pneumonia Prevention Across the Life Course: Advancing Awareness and Vaccine Access” เพื่อแลกเปลี่ยนมุมมองจากผู้เชี่ยวชาญภาครัฐ ภาควิชาการ และภาคเอกชน พร้อมขับเคลื่อนการป้องกันโรคปอดอักเสบและโรคไอพีดีในทุกช่วงวัย โดยมีวิทยากร ได้แก่ ดร.นพ.ยงเจือ เหล่าศิริถาวร ผู้อำนวยการกองโรคติดต่อทั่วไป กรมควบคุมโรค ศ.เกียรติคุณ พญ.กุลกัญญา โชคไพบูลย์กิจ นายกสมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย รศ. นพ.ภิรุญ มุตสิกพันธุ์ นายกสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย นพ.วุฒิวงศ์ สมบุญเรืองศรี รองกรรมการผู้จัดการ บริษัท เมืองไทยประกันชีวิต จำกัด (มหาชน) และ นพ.ฒัชชณพงศ์ จงเจริญยานนท์ กุมารแพทย์ และเจ้าของเพจ Facebook “หมอม็อด หมอเด็กขอเล่า”ดำเนินรายการโดย ศ. พญ.ศศิโสภิณ เกียรติบูรณกุล อุปนายกสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย
ศ.เกียรติคุณ พญ.กุลกัญญา โชคไพบูลย์กิจ นายกสมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทย กล่าวว่า “เชื้อนิวโมคอคคัส อาจก่อโรคได้ตั้งแต่ปอดอักเสบ หูชั้นกลางอักเสบ ไปจนถึงการติดเชื้อแบบรุนแรงหรือที่เรียกว่า โรคไอพีดี เช่น การติดเชื้อในกระแสเลือดและเยื่อหุ้มสมองอักเสบ สิ่งที่น่ากังวลคือ โรคนี้อัตราการเสียชีวิตสูง และแม้รักษาหายแล้ว ผลกระทบบางอย่างอาจคงอยู่ในระยะยาว เช่น สูญเสียการได้ยิน ความผิดปกติทางระบบประสาทและการเคลื่อนไหว หรืออาการชัก6 ซึ่งอาจส่งผลต่อคุณภาพชีวิตและพัฒนาการของเด็กในระยะยาวได้ อีกหนึ่งความท้าทายสำคัญคือ ปัญหาเชื้อดื้อยาปฏิชีวนะ โดยเฉพาะเชื้อนิวโมคอคคัสสายพันธุ์ดื้อยา เช่น 19A, 15B, 10A7,8 ทำให้การรักษาการติดเชื้อในเด็กมีความซับซ้อนมากขึ้นและมีทางเลือกในการใช้ยาจำกัดลง สมาคมโรคติดเชื้อในเด็กแห่งประเทศไทยแนะนำให้เด็กได้รับวัคซีนป้องกัน IPD (PCV) โดยสามารถเริ่มให้ได้ตั้งแต่อายุ 2 เดือน ปัจจุบันวัคซีน PCV มีหลายชนิด ได้แก่ PCV10 สายพันธุ์, 13 สายพันธุ์, 15 สายพันธุ์, 20 สายพันธุ์ ยิ่งวัคซีนครอบคลุมสายพันธุ์ที่เป็นสาเหตุของโรคได้มากขึ้น ก็ยิ่งเพิ่มโอกาสในการป้องกันเชื้อก่อโรคได้ครอบคลุมมากขึ้น สำหรับวัคซีน PCV ที่กระทรวงสาธารณสุขจัดให้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย ครอบคลุมเชื้อ 10 สายพันธุ์ ซึ่งครอบคลุมเชื้อก่อโรคในประเทศไทยได้ 75% และเป็นหนึ่งในวัคซีนที่ได้มาตรฐานตามคำแนะนำขององค์การอนามัยโลก”
รศ. นพ.ภิรุญ มุตสิกพันธุ์ นายกสมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทย กล่าวว่า “โรคปอดอักเสบ ไม่ได้ส่งผลกระทบรุนแรงในเด็กเล็กเท่านั้น แต่ยังเป็นโรคต้องเฝ้าระวังในผู้ใหญ่ด้วยเช่นกัน โดยเฉพาะผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไป และผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ เบาหวาน โรคปอดเรื้อรัง โรคตับหรือโรคไตเรื้อรัง รวมถึงผู้สูบบุหรี่และผู้ดื่มสุราเรื้อรัง ซึ่งเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อและภาวะแทรกซ้อนรุนแรงมากขึ้น9 แม้หลายคนจะรู้สึกว่ายังแข็งแรงดีและสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติ แต่ระบบภูมิคุ้มกันจะค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงไปตามวัย ขณะที่ผู้ที่มีโรคประจำตัว หากเกิดโรคปอดอักเสบ ผลกระทบอาจไม่ได้จำกัดอยู่เพียงที่ปอด แต่อาจส่งผลให้โรคประจำตัวที่ควบคุมได้ดีกำเริบ หรือควบคุมได้ยากขึ้น10,11 ดังนั้นการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันจึงไม่ใช่เรื่องเฉพาะในเด็ก แต่เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพตลอดช่วงชีวิต สมาคมโรคติดเชื้อแห่งประเทศไทยแนะนำให้ผู้มีอายุ 50 ปีขึ้นไป และผู้มีอายุ 18 ปีขึ้นไปที่มีโรคประจำตัวหรือปัจจัยเสี่ยง ปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับการรับวัคซีนป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัส หรือวัคซีน PCV ซึ่งปัจจุบันมีหลายชนิด ได้แก่ วัคซีนชนิด 13 สายพันธุ์, 15 สายพันธุ์ และ 20 สายพันธุ์ ซึ่งครอบคลุมเชื้อก่อโรครุนแรงในประเทศไทย 79%, 81% และ 94% ตามลำดับ12,13 โดยควรปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์เพื่อพิจารณาวัคซีนที่เหมาะสมกับอายุ สุขภาพ โรคประจำตัว และประวัติการรับวัคซีนของแต่ละคน”
การเสวนาครั้งนี้สะท้อนความสำคัญของการผนึกกำลังระหว่างภาครัฐ ภาควิชาการ ภาคเอกชน บุคลากรทางการแพทย์ และภาคประชาชน เพื่อยกระดับความรู้ด้านสุขภาพและเพิ่มโอกาสเข้าถึงแนวทางป้องกันโรคที่เหมาะสมในทุกช่วงวัย ทั้งนี้ ประชาชนควรเริ่มต้นดูแลสุขภาพด้วยการรักษาสุขอนามัย สังเกตอาการผิดปกติ ประเมินความเสี่ยงของตนเองและครอบครัว และปรึกษาบุคลากรทางการแพทย์เกี่ยวกับวัคซีนที่เหมาะสมกับอายุและภาวะสุขภาพ เพื่อร่วมลดความเสี่ยงจากโรคปอดอักเสบและสร้างเสริมสุขภาพที่ดีอย่างยั่งยืน
